Mythen, sagen & legenden

Sint Valentinus van Terni is de patroonheilige van onder meer imkers, reizigers en molenaars, maar hij is natuurlijk het bekendst als de beschermer van geliefden en verliefden.

Het verhaal gaat dat hij in de derde eeuw een christelijk meisje en een heidense legionair in de echt verenigde, tegen de wil van de Romeinse keizer in, die begrijpelijk twijfels had bij de sneuvelbereidheid van gehuwde soldaten. Deze daad kostte Valentinus het leven.

Vanuit de gevangenis wist hij nog een meisje het gezichtvermogen terug te geven, door haar een briefje te sturen met daarop de mededeling 'Van Valentinus'. Hij schreef daarmee de allereerste Valentijnskaart.

De Vliegende Hollander is een spookschip dat in de buurt van Kaap de Goede Hoop rond zou varen. De sage vertelt dat het schip op paasochtend in het jaar 1676 uitvoer, en volgens overleveringen verdween in een storm, om daarna geen levende ziel meer te zullen vinden.

Hardnekkige geruchten doen steeds de ronde dat "De Vliegende Hollander" uit Terneuzen afkomstig zou zijn. Met name in Zeeland wordt het volgende verhaal verteld.

Er was eens een zekere Kapitein Willem van der Decken, die eigenaar was van een schip. Hij woonde in Terneuzen en stond bekend als een moedig man. Maar op een van zijn zeereizen, zo rond het jaar 1676, is hij spoorloos verdwenen. Men verhaalde dat Willem van der Decken op weg was naar Indië toen er bij Kaap de Goede Hoop plotseling een hevige storm opstak. De stuurman gaf de kapitein de raad om de storm af te wachten. Maar de kapitein ontstak in razende woede, hij slingerde de stuurman tegen de reling en gooide zijn Bijbel (die elke kapitein altijd bij zich had) in het water. Hij greep de spaken van het stuurrad en riep: "Al zou God mij laten zeilen tot aan de jongste dag, de Kaap zal ik ronden!" Nadat hij dit gezegd had, viel er een doodse stilte, de storm ging liggen en de golven kwamen tot rust. Er klonk een stem uit de lucht: "Willem van der Decken, gij zult moeten zeilen tot aan de jongste dag!" De bemanning van het schip stierf één voor één en kapitein Van der Decken bleef geheel alleen over de zeeën rondzwalken.

Bij noodweer rond de Kaap meenden zeelieden in de achter ons liggende eeuwen soms een schim te zien van een spookschip met kapitein Van der Decken verbeten achter het stuurrad.

    In de jaren na de verdwijning van het schip zou het nog vaak gezien zijn door schippers, de opvallendste melding komt uit 1880 van prins George de latere koning George V van Engeland, die toen langs de kusten van Australië voer en het schip in de verte zag. Het schip had drie masten met rode zeilen waardoor een fel rood licht scheen, de bouw van het schip stamde uit een lang vervlogen tijd. George had 13 getuigen en waren er allen van overtuigd dat het de Vliegende Hollander moest zijn.

Toch is het duidelijk dat het schip De Vliegende Hollander nooit in Terneuzen gebouwd zou kunnen zijn, want de VOC schepen werden meestal gebouwd in Oostzaan, Zaandam, Amsterdam en Rotterdam (Delfshaven). En het is evenmin zeker dat het schip in de haven heeft gelegen, want de breedte van die haven was nog geen 8 meter, dus laat staan dat een VOC schip van 18 meter er had kunnen liggen. De enige optie zou kunnen zijn langs de kade of zelfs een paar mijl verder voor anker in de Schelde. Pas na 1827 kreeg Terneuzen als haven meer faam doordat in de periode 1825-1827 een kanaal werd gegraven naar Sas van Gent. Hiermee kreeg de stad Gent een nieuwe verbinding naar zee. Nog groter zou de haven van Terneuzen worden na de aanleg van de spoorlijnen Gent-Terneuzen en Mechelen-Terneuzen omstreeks 1880.

En dan is er nog het vraagstuk van de naam. Wat is de echte naam van het schip? Men mag er vanuit gaan dat Vliegende Hollander een bijnaam is omdat het een Hollands schip zou zijn, en omdat men het immers tegen de wind in over de golven zag vliegen. Een mogelijke naam is De Falkenberg maar die wordt ook verbonden aan de kapitein of de stuurman die hij overboord sloeg. Er wordt ook gedacht aan de Vluchtende Hollander als bijnaam, omdat de Engelsen het voor het eerst benoemden met de Flying Dutchman, en flying kan ook staan voor vluchten.

bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/De_Vliegende_Hollander_(spookschip)

De vooravond van 1 november, 31 oktober, is in de angelsaksische landen haast belangrijker dan Allerheiligen en Allerzielen zelf. Die avond, Halloween, is daar vandaag vooral verworden tot een kinderfeest. Dan gaan kinderen van deur tot deur, verkleed als heksen, skeletten en andere griezels, op hun trick or treat-ronde (een truc of een tractatie), net zoals Duitse kinderen dat doen op de Walpurgis-nacht, een half jaar eerder, van 30 april op 1 mei. Mensen jagen elkaar de stuipen op het lijf of halen pratical jokes uit, zoals hekken en deuren uit hun scharnieren lichten. Uitgeholde pompoenen met uitgesneden gezichten en kaarsen of Jack-O-Lantarns maken traditioneel deel uit van het Halloween-decor. Pompoenen spelen ook bij ons een steeds meer opvallende rol in de seizoensdecoratie, voorlopig nog zonder echt geassocieerd te worden met Allerheiligen.

Ook het Halloween-feest maakt in Europa steeds meer opgang, parallel met het ellebogenwerk van Santa Claus. Toch is Halloween - net als Santa Claus-Sinterklaas - van oorsprong Europees, meer bepaald Keltisch. En helemaal niet zo christelijk als het Allerheiligenfeest. Oorsprong van Halloween Net zoals dat met andere 'heidense' feesten is gebeurd (zoals 25 december), hebben de eerste christenen de toen al bestaande feesten gekerstend om de heidenen buiten spel te zetten. Zo werden 1 en 2 november in 834 door paus Gregorius IV uitgeroepen tot Allerheiligen en Allerzielen, de dag om de doden te herdenken. Niet bijster origineel, want in de Keltische traditie had het feest al enigszins te maken met de dood; maar wel slim: zo werden de Keltische feestvierders handig de wind uit de zeilen genomen.

 Al sinds eeuwen werd omstreeks 31 oktober en 1 november Samhain, de god van de dood herdacht. Het einde van de zomer, het begin van de winter en het nieuwe Keltische jaar werden gevierd met rituelen en ceremonies, waaronder een tijd lang zelfs mensenoffers. Volgens de Keltische druïden liet Samhain op 31 oktober de geesten van de mensen die dat jaar gestorven zijn vrij. Hun zielen hadden het hele jaar doorgebracht in de lichamen van dieren, als straf voor hun zonden. Op oudejaarsavond, 31 oktober, mochten ze hun verwanten opzoeken. Om zich te beschermen tegen de geesten, doofden de Kelten hun haarden, om hun woonsten zo oncomfortabel mogelijk te doen lijken, kleedden zij zich in dierenhuiden en andere vermommingen. Mannen kleedden zich als vrouwen, vrouwen als mannen. Chaos heerste. Luid kabaal en vernielingen makend werden de geesten weggejaagd. Als neusje van de zalm offerden de druïden eikentakken, vruchten, gewassen, dieren en zelfs mensen om Samhain mild te stemmen.

Niet alleen de christenen, ook zelfs de Gallo-Romeinen voor hen hebben het Keltische feest geabsorbeerd: zij vereerden omstreeks Halloween de godin der vruchtbaarheid, Pomona, voorgesteld door een korf met vruchten. Het is niet verwonderlijk dat het Ierse en Schotse immigranten waren - die nog het langst Keltisch gebleven zijn - die Halloween halfweg vorige eeuw overgebracht hebben naar de Verenigde Staten. Halloween of All Hallow's Eve (to hallow is oud-Engels voor 'heiligen') kreeg er doorheen de jaren de vorm die het er nu heeft, en die nu weer terugkeert naar Europa.  

 Trick or treat: Het Driekoningen-achtige trick or treating zou te herleiden zijn tot de druïden, die de huizen afgingen om offers, treats, verzoekend. Wie iets gaf, zou niet door de ronddwalende geesten of door een vervloeking tricked of getroffen worden. Ook de eerste christenen namen de traditie over: bedelend om zielekoeken gingen zij van deur tot deur; hoemeer koeken ze kregen, hoemeer gebeden ze richtten tot de overleden verwanten van de gevers.

Pompoen-lantaarn: De uitgeholde en verlichte pompoenen waren oorspronkelijk rapen. Maar omdat er aanvankelijk in Amerika geen rapen te vinden waren en de pompoen werkbaarder is en bovendien tot volle wasdom komt eind oktober, kreeg die van de Europese immigranten de voorkeur. De Jack-O-Lantarn zou volgens een Ierse legende afkomstig zijn van een zekere Jack. Die kreeg de duivel, die om zijn ziel kwam (die hij als dronkaard voor een laatste pint aan de duivel had verspeeld), zo ver dat hij een appel moest plukken; door een kruis op de boom te krassen, dwong Jack de duivel in de boom te blijven, tot hij beloofde hem voor altijd met rust te laten. Toen Jack stierf, was hij niet welkom in de hemel omwille van zijn drankzucht. Ook in de hel werd hij niet toegelaten - de duivel had het hem beloofd - en hij werd terug naar de aarde gestuurd. Om daar zijn weg bij te lichten, gebruikte hij een uitgeholde raap als lantaarn. Tot de dag des oordeels. Jack werd zo het symbool voor de verdoemde ziel. En zo zijn we weer bij Allerzielen.

http://www.gva.be/dossiers/-h/halloween/dossier.asp